تقسیم هزینه بنزین، ویلا و خرید مشترک در سفر جاده‌ای
تقسیم هزینه بنزین در سفر جاده‌ای با فرمول مسافت، مصرف و قیمت لیتر انجام میشود، ولی در ایران سؤال اصلی این است که با قیمت کارت سوخت حساب کنیم یا کارت جایگاه. این راهنما سهم راننده و استهلاک، دو ماشین، عوارض الکترونیکی، دنگ ویلا بر اساس شب و اتاق و خرید مشترک را با یک مثال کامل پنج‌نفره توضیح میدهد.
نوشتهٔ علیرضا
۱۰ دقیقه مطالعه
به‌روزرسانی:
فهرست مطالب
برای تقسیم هزینه بنزین در سفر جاده‌ای، مسافت رفت‌وبرگشت را در مصرف ماشین ضرب کنید، قیمت لیتر را از قبل توافق کنید و حاصل را بین همهی سرنشین‌ها، راننده هم، تقسیم کنید. استهلاک ماشین یک خط جداست. دنگ ویلا را بر اساس شب و اتاق، و خرید مشترک را فقط بین کسانی که از آن استفاده کرده‌اند تقسیم کنید.
بیشتر دعواهای مالی سفر شمال سر خرج‌های بزرگ نیست. سر چیزهایی است که هیچ‌کس قبل از حرکت درباره‌شان حرف نزده: بنزین را با قیمت کدام کارت حساب کنیم، صاحب ماشین چیزی بیشتر می‌گیرد یا نه، و چرا زوجی که اتاق خواب را گرفته باید مثل بقیه دنگ ویلا بدهد. قاعده‌های کلی را در راهنمای حساب‌وکتاب سفر گروهی گفته‌ایم. اینجا فقط سه خرج اصلی سفر جاده‌ای را باز می‌کنیم، با عدد واقعی و یک مثال کامل.
در این مقاله چه می‌خوانید؟
- هزینه بنزین سفر را قبل از حرکت چطور حساب کنیم
- بنزین را با قیمت کارت سوخت حساب کنیم یا کارت جایگاه
- سهم راننده و استهلاک ماشین
- وقتی دو ماشین دارید
- عوارض آزادراه و پارکینگ
- دنگ ویلا بر اساس شب و اتاق
- خرید مشترک سوپرمارکت و کباب شب آخر
- مثال کامل یک سفر سهشبهی پنج‌نفره
هزینه بنزین سفر را قبل از حرکت چطور حساب کنیم؟
فرمولش ساده است: مسافت کل ÷ ۱۰۰ × مصرف ماشین در ۱۰۰ کیلومتر × قیمت هر لیتر. مسافت را از مسیریاب بگیرید و برای گشت‌وگذار محلی و دور زدن‌های مقصد حدود ۱۰ تا ۱۵ درصد اضافه کنید. مصرف را از خود صاحب ماشین بپرسید، نه از کاتالوگ. ماشینی که در کاتالوگ ۷ لیتر می‌خورد، با پنج سرنشین و بار و گردنه‌های جاده‌ی چالوس معمولاً بیشتر می‌خورد.
مثلاً سفری که با رفت‌وبرگشت و گشت محلی ۷۵۰ کیلومتر میشود، با ماشینی که ۸ لیتر در صد کیلومتر مصرف دارد، حدود ۶۰ لیتر بنزین می‌خواهد. حالا فقط یک سؤال مانده که جوابش رقم نهایی را تا بیش از شش برابر عوض میکند: قیمت هر لیتر.
یک عادت کوچک هم دقیقش میکند: کیلومترشمار را موقع حرکت و موقع برگشت عکس بگیرید. عدد واقعی همهی دور زدن‌ها و راه‌های اشتباه را هم در خودش دارد و دیگر جای بحث نمی‌ماند.
بنزین را با قیمت کارت سوخت حساب کنیم یا کارت جایگاه؟
این سؤال مخصوص ایران است و در هیچ ماشین‌حساب خارجی جوابش نیست. از ۱۷ شهریور ۱۴۰۵ بنزین سه نرخ دارد: ۶۰ لیتر اول ماه با کارت سوخت شخصی لیتری ۱٬۵۰۰ تومان، ۵۰ لیتر بعدی لیتری ۳٬۰۰۰ تومان، و بعد از آن یا با کارت جایگاه لیتری ۱۰ هزار تومان (جزئیات سهمیه‌بندی بنزین در دیجی‌کالا مگ). برای همان ۶۰ لیتر سفر نمونه، تفاوت این‌طور است:
- نرخ اول (کارت سوخت شخصی) | لیتری ۱٬۵۰۰ تومان | سهمیهی ماهانه ۶۰ لیتر | هزینه‌ی ۶۰ لیتر: ۹۰ هزار تومان
- نرخ دوم (کارت سوخت شخصی) | لیتری ۳٬۰۰۰ تومان | سهمیهی ماهانه ۵۰ لیتر | هزینه‌ی ۶۰ لیتر: ۱۸۰ هزار تومان
- نرخ سوم (کارت جایگاه یا بعد از سهمیه) | لیتری ۱۰٬۰۰۰ تومان | بدون سهمیه | هزینه‌ی ۶۰ لیتر: ۶۰۰ هزار تومان
گرفتاری اینجاست: صاحب ماشین وقتی با کارت خودش بنزین می‌زند، رسیدش ارزان است ولی سهمیهی ماهش را خرج سفر کرده. اگر بعد از سفر برای رفت‌وآمد خودش مجبور شود بنزین ۱۰ هزار تومانی بخرد، در واقع هزینه‌ی سفر را با قیمت سوم داده است. قاعده‌ای که به نظر ما منصفانه است:
- اگر سفر سهمیهی ماه صاحب ماشین را تمام نمیکند، همان قیمت رسید ملاک است.
- اگر سفر او را از سهمیه بیرون می‌اندازد، لیترهایی که جای‌شان را باید گران بخرد با نرخ سوم حساب شود.
- اگر با کارت جایگاه بنزین زدید، رسید خودش ملاک است و بحثی ندارد.
مهم نیست کدام را انتخاب کنید. مهم این است که قبل از اولین پمپ بنزین در گروه گفته شود. پیشنهاد وسط راه برگشت، شبیه صورت‌حساب به نظر میرسد.
سهم راننده و استهلاک ماشین چقدر باشد؟
راننده هم مسافر است و میخواست به همان ویلا برسد، پس سهم بنزینش را مثل بقیه میدهد. چیزی که فقط او می‌پردازد استهلاک است: لاستیک، روغن، لنت و کم شدن قیمت ماشین. این‌ها رسید ندارند و چند هفته بعد سر از تعمیرگاه درمی‌آورند.
ساده‌ترین راه این است که یک مبلغ به ازای هر کیلومتر توافق کنید و فقط بقیهی سرنشین‌ها آن را بدهند. برای پیدا کردن عدد، صاحب ماشین می‌تواند هزینه‌ی یک سرویس دوره‌ای را بر فاصله‌ی دو سرویس تقسیم کند. مثلاً اگر تعویض روغن و فیلتر ۲ میلیون تومان است و هر ۵ هزار کیلومتر انجام میشود، فقط همین بخش کیلومتری ۴۰۰ تومان است. در مثال آخر مقاله با همین ۴۰۰ تومان حساب کرده‌ایم، ولی عدد گروه شما ممکن است بیشتر باشد.
سفرهای کوتاه یک‌روزه معمولاً ارزش این حساب را ندارند. برای سفر سه‌چهارروزه با چند صد کیلومتر جاده‌ی کوهستانی، دارد.
اگر دو ماشین داریم، بنزین را روی هم بریزیم یا جدا حساب کنیم؟
پیش‌فرض این است که هر ماشین حساب خودش را دارد و بنزینش بین سرنشین‌های همان ماشین تقسیم میشود. ولی یک استثنا هست: اگر دو ماشین فقط به خاطر تعداد نفرها لازم شده و اینکه چه کسی سوار کدام ماشین شود اتفاقی بوده، روی هم ریختن بنزین منصفانه‌تر است. وگرنه کسی که شانسی سوار شاسی‌بلند پرمصرف شده، بی‌دلیل بیشتر میدهد.
هر کدام را انتخاب کردید، در اپ هم همان‌طور ثبت کنید: یا هر خرج بنزین فقط با سرنشین‌های آن ماشین، یا همه با هم.
عوارض آزادراه و پارکینگ را کی حساب کنیم؟
عوارض بیشتر آزادراه‌ها الکترونیکی است و به پلاک ماشین ثبت میشود. پیامکش یکی دو روز بعد می‌آید و صاحب ماشین حدود ۱۵ روز وقت دارد پرداختش کند، وگرنه دیرکرد می‌خورد (توضیح مهلت و جریمه در قبضینو). یعنی این خرج معمولاً بعد از تسویه‌ی سفر به دست صاحب ماشین میرسد و فراموش میشود. راه حل این است که قبل از بستن حساب، او عوارض را با شماره پلاک استعلام کند و همان مبلغ را بهعنوان خرج مشترک ثبت کند. پارکینگ و ورودی جاهایی که همه رفته‌اند هم مساوی است.
جریمه‌ی سرعت و پارک ممنوع خرج گروه نیست. تصمیمش با راننده بوده.
دنگ ویلا را چطور تقسیم کنیم؟
دنگ ویلا وقتی همه همهی شب‌ها هستند و جای خواب‌ها شبیه هم است، مساوی است و تمام. دو موقعیت قاعده را عوض میکند و هر دو در سفر شمال زیاد پیش می‌آید.
یک نفر دیرتر رسید یا زودتر رفت
اینجا حساب «نفر-شب» جواب میدهد: اجاره را بر مجموع شبهای حضور همه تقسیم کنید و هر کس به اندازهی شبهای خودش بدهد. این روش و چند روش دیگر را با مثال در مقاله‌ی روش‌های تقسیم دنگ توضیح داده‌ایم.
یک زوج اتاق خواب را گرفته و بقیه در سالن خوابیده‌اند
برای این موقعیت سهم‌بندی مناسب است. گروه توافق میکند هر نفرِ اتاق خصوصی مثلاً ۱٫۵ سهم بدهد و بقیه یک سهم. با ویلای ۱۵ میلیونی و شش سهم، هر سهم ۲٫۵ میلیون تومان میشود: سه نفری که در سالن بوده‌اند هر کدام ۲٫۵ میلیون و هر نفرِ زوج ۳٫۷۵ میلیون.
دو خرج کنار اجاره را هم فراموش نکنید. هزینه‌ی نظافت یا نفر اضافه جزو اجاره است و با همان قاعده تقسیم میشود. ودیعه‌ای که صاحب ویلا نگه می‌دارد خرج نیست، امانت است: آن را به نام کسی که داده ثبت کنید و اگر بابت خسارتی کم شد، فقط مبلغ کم‌شده خرج گروه است.
خرید مشترک سوپرمارکت را چطور تقسیم کنیم؟
خرید روز اول سفر جاده‌ای معمولاً یک رسید بلند است که نان و پنیر و میوه‌ی همه را با تنقلات شخصی یک نفر قاطی کرده. دو کار دعوا را تمام میکند. اول، همان شب قلم‌های شخصی را از رسید جدا کنید و به نام صاحبش بزنید. دوم، خرج‌هایی که همه از آن نخورده‌اند را جدا ثبت کنید.
- خرید پایه (نان، صبحانه، میوه، آب): مساوی بین همه.
- گوشت و جوجه‌ی کباب: فقط بین کسانی که می‌خورند. دوست گیاه‌خوار سهمی از آن ندارد.
- قلم‌های شخصی (قهوه‌ی مخصوص، سیگار، تنقلات خاص): مبلغ دقیق به نام خود شخص.
- باقی‌مانده‌ی خرید که کسی با خودش برد: اگر زیاد است، با قیمت تقریبی از سهم او کم کنید وگرنه بی‌خیال.
اگر قبل از سفر پولی برای این خریدها جمع کرده‌اید، شیوه‌ی نگه داشتن و خرج کردنش را در راهنمای بودجه‌بندی گروهی و صندوق مشترک ببینید.
هر خرج سفر جاده‌ای را با کدام روش تقسیم کنیم؟
این جدول خلاصه‌ی همهی بخش‌های بالاست. نام روش‌ها همان چهار حالت تقسیمی است که در اپ تورآن موقع ثبت خرج انتخاب می‌کنید: مساوی، سهم‌بندی، مبلغ دقیق و درصد.
- بنزین | مساوی بین سرنشین‌های همان ماشین | قیمت لیتر را قبل از حرکت توافق کنید
- استهلاک ماشین | مساوی بین سرنشین‌ها غیر از صاحب ماشین | مبلغ ثابت به ازای هر کیلومتر
- عوارض آزادراه | مساوی بین سرنشین‌ها | قبل از تسویه با پلاک استعلام شود
- اجاره‌ی ویلا | مساوی یا سهم‌بندی | نفر-شب یا سهم بیشتر برای اتاق خصوصی
- ودیعه‌ی ویلا | خرج نیست | فقط کسری بابت خسارت خرج گروه است
- خرید پایه | مساوی | قلم‌های شخصی جدا با مبلغ دقیق
- گوشت و کباب | مساوی بین خورنده‌ها | گیاه‌خوارها از سهیم‌ها حذف شوند
- جریمه‌ی رانندگی | به نام راننده | خرج گروه نیست
مثال کامل: سفر سهشبهی پنج نفر با یک ماشین
مهدی، سارا، پویا، نیلوفر و رضا با ماشین مهدی سه شب به شمال رفته‌اند. نیلوفر و رضا زوج‌اند و اتاق خواب ویلا را گرفته‌اند. سارا گیاه‌خوار است. قبل از حرکت توافق کرده‌اند بنزین با نرخ سوم حساب شود، چون سفر سهمیهی ماه مهدی را تمام میکند، و استهلاک کیلومتری ۴۰۰ تومان باشد. خرج‌ها:
- بنزین ۶۰ لیتر با نرخ سوم: ۶۰۰ هزار تومان، پرداخت‌کننده مهدی، سهیم‌ها هر پنج نفر
- استهلاک ۷۵۰ کیلومتر: ۳۰۰ هزار تومان، به نام مهدی، سهیم‌ها چهار نفر غیر از مهدی
- عوارض آزادراه (استعلام با پلاک): ۲۵۰ هزار تومان، پرداخت‌کننده مهدی، سهیم‌ها هر پنج نفر
- ویلا سه شب: ۱۵ میلیون تومان، پرداخت‌کننده سارا، سهم‌بندی (نیلوفر و رضا هر کدام ۱٫۵ سهم، بقیه یک سهم)
- سوپرمارکت: رسید ۵٫۳ میلیون که ۵۰۰ هزارش خرید شخصی پویاست؛ ۴٫۸ میلیون مشترک، پرداخت‌کننده پویا، هر پنج نفر
- گوشت کباب: ۲٫۴ میلیون تومان، پرداخت‌کننده مهدی، چهار نفر غیر از سارا
جمع خرج مشترک ۲۳ میلیون و ۳۵۰ هزار تومان است. سهم هر نفر از جمع سهم‌هایش در همهی خرج‌ها درمی‌آید و مانده یعنی پرداختی منهای سهم:
- مهدی | سهم ۴٬۲۳۰٬۰۰۰ | پرداختی ۳٬۵۵۰٬۰۰۰ | مانده ۶۸۰ هزار تومان بدهکار
- سارا | سهم ۳٬۷۰۵٬۰۰۰ | پرداختی ۱۵٬۰۰۰٬۰۰۰ | مانده ۱۱٬۲۹۵٬۰۰۰ تومان طلبکار
- پویا | سهم ۴٬۳۰۵٬۰۰۰ | پرداختی ۴٬۸۰۰٬۰۰۰ | مانده ۴۹۵ هزار تومان طلبکار
- نیلوفر | سهم ۵٬۵۵۵٬۰۰۰ | پرداختی صفر | مانده ۵٬۵۵۵٬۰۰۰ تومان بدهکار
- رضا | سهم ۵٬۵۵۵٬۰۰۰ | پرداختی صفر | مانده ۵٬۵۵۵٬۰۰۰ تومان بدهکار
با چهار کارت‌به‌کارت حساب بسته میشود: نیلوفر و رضا هر کدام ۵٬۵۵۵٬۰۰۰ تومان به سارا، مهدی ۱۸۵ هزار تومان به سارا و ۴۹۵ هزار تومان به پویا. نکته‌ی جالب سهم مهدی است. اگر بنزین را با قیمت رسید ۱٬۵۰۰ تومانی حساب می‌کردند، سهم بنزین هر نفر ۱۸ هزار تومان می‌شد و او عملاً بخشی از سهمیهی ماهش را به گروه بخشیده بود.
جفت کردن بدهکار و طلبکار و دنبال کردن پرداخت‌ها تا تأیید آخرین نفر، قدم بعدی است که در راهنمای تسویه‌حساب گروهی بعد از سفر قدم‌به‌قدم آمده. اگر سفر بعدی‌تان کمپ کویر است یا با قطار می‌روید، قاعده‌ها کمی فرق میکند؛ در مقاله‌ی دنگ و دونگ انواع سفر هر نوع سفر را جدا گفته‌ایم.
سؤال‌های رایج
راننده هم باید پول بنزین بدهد؟
پول بنزین سفر را با قیمت سهمیه حساب کنیم یا آزاد؟
دنگ ویلا را وقتی یک نفر دیرتر میرسد چطور حساب کنیم؟
استهلاک ماشین در سفر با دوستان را چطور حساب کنیم؟
عوارض آزادراه سفر را چه کسی پرداخت میکند؟
قبل از سفر بعدی چه کار کنیم؟
سه چیز را همین امروز در گروه سفر بنویسید: بنزین با قیمت کدام کارت، استهلاک کیلومتری چقدر، و ویلا مساوی یا سهم‌بندی. بعد در طول سفر هر خرج را همان شب با پرداخت‌کننده و سهیم‌هایش ثبت کنید. اپ تورآن همین چهار حالت تقسیم را دارد و آخر سفر کوتاه‌ترین فهرست کارت‌به‌کارت را نشان میدهد. از صفحه‌ی نصب تورآن روی اندروید یا آیفون نصبش کنید.
